تبلیغات
پژوهش‌سرای دانش‌آموزی امیرکبیر شهرستان بانه - خلاقیت و اهمیت آن برای دانش آموزان
 
پژوهش‌سرای دانش‌آموزی امیرکبیر شهرستان بانه
پژوهش سرا محل تقابل فکر و اندیشه با واقعیت
درباره وبلاگ


این وبلاگ غنی از مطالب را به سایر عزیزانتان معرفی نمایید.

مدیر وبلاگ : مدیر پژوهش سرا
مطالب اخیر
نظرسنجی
فرم نظرسنجی از مخاطبین پژوهش سرای دانش آموزی امیرکبیرشهرستان بانه










مقــــدمــــه:

خلاقیت و چگونگی پرورش آن موضوعی است كه در نظام آموزش ما به ان توجهی نمی شود و اهمیت بسزایی را كه دارد نادیده می گیرند. بدون شك بخشی از ناكارآمدی این نظام هم مربوط به همین كوتاهی و بی توجهی است. بنابراین بر برنامه ریزان و مسئولان آموزش و پرورش از پائین ترین تا بالاترین سطوح واجب است كه به گونه ای عمل كنند كه این نقصه برطرف شود خصوصا در سیستم آموزشی كودكستان و ابتدایی یاید این موضوع مورد توجه فراوان قرار گیرد چون خلاقیت خصیصه ای است كه در همان اولین سالهای زندگی می توان به بهترین شكل ممكن انرا پرورش داد و بارور كرد. و اساسا بخش عمده ای از شخصیت كودك در همان 6 سال اول عمر او شكل می گیرد. دوره ای كه كودك درك خود از دنیای اطرافش را افزایش می دهد زبان یاد می گیرد و بتدریج دیگر توانائیهایی را كه دارد كسب میكند. خلاقیت یكی از ویژگیهای بارز انسان و از دسته فرآیندهای عالی مغز او می باشد. كه نقشی بسزا در شكل گیری شخصیت و منش كودك و آینده او بازی میكند به همین جهت لازم است كه این خصیصه ارزشمند بخوبی شناخته شود و حداكثر تلاش را برای پرورش آن در كودك بعمل اورد. یكی از كسانی كه در این زمینه كار كرده است گیلفورد است. وی معتقد است كه ذهن انسان دو نوع تفكر انجام میدهد:


1) تفكـــــر همگـــــرا

كه در آن معمولاً فقط یك نتیجه گیری یا یك جواب وجود دارد و به عنوان تنها راه حل،مورد توجه قرار می گیرد و فكر در جهت آن هدایت می شود و برای رسیدن به آن كنترل می گردد.

2) تفكـــــر واگـــــرا

كه متوجه جهات مختلف می باشد و زمانی كه ما از راههای معمول و مرسوم موفق به حل مسئله یا مشكلی نمی شویم،از این شیوه ی تفكر استفاده می نماییم. از نظر گیلفورد تفكر واگرا، مترادف« خلاقیت» می باشد.

پیشرفتهای بشر اختراعات و اكتشافات او، همه مدیون این نوع تفكر می باشند. ولذا ضروری است كه به شناخت و پرورش این ویژگی ذهن انسان توجه بیشتر مبذول شود و نكته جالبی كه اینجا مطرح می شود، این است كه اكثر اندیشمندان و متخصصان تعلیم و تربیت و روانشناسی معتقدند كه خلاقیت در همه افراد بشر بصورت بالقوه وجود دارد و همانگونه كه گفته شد از خصائص بارز بشری است ولی در اكثر آنها امكان رشد و شكوفایی پیدا نمی كند. آندرسون می گوید : «خلاقیت در كودكان امری همگانی است درحالی كه در بین بزرگسالان تقریباً وجود ندارد. به همین جهت این سوال پیش می آید كه : چه بر سر این توانایی عظیم و همگانی بشر می آید؟


خلاقیت در نظام آمــــوزشـــی:

یكی از مشكلات ما در نظام آموزشی ناكارآمدی كه داریم این است كه اغلب سیستم های آموزشی ما به جای تأكید بر استفاده از قدرت شگفت انگیز مغز برای ایجاد افكار جدید و ایده های نو و تبدیل آنها به واقعیت، به انباشتن و ذخیره سازی اطلاعات می پردازند. ولی در عصری كه ما زندگی می كنیم با توجه به تغییر و تحولات سریع و انفجار دانش و اطلاعات و استفاده از تكنولوژی های جدید كه امكان دسترسی به هر نوع اطلاعات را در آن واحد برای ما میسر می سازد، نیازمند كسب مهارتهای تفكر خلاق، قابل انعطاف و دقیق هستیم و نكته مهمی كه باید به آن توجه داشت این است كه خلاقیت قابل پرورش و رشد باشد و این مستلزم تغییر و تحول در نظام آموزشی و به كار گیری شیوه های خاصی است كه باید دست اندر كاران تعلیم و تربیت از سطوح بالاتر گرفته تا مدیران و معلمان مدارس و حتی اولیای دانش آموزان به آن توجه نمایند

خــــــلاقیت و هـــــــــوش :

تعــاریف خلاقیــت:

1- خلاقیت را شیوه ای در حل مسئله میدانند كه همراه با نوآوری و ارزش اجتماعی است.

2- خلاقیت حل یك مشكل یا سلسله ای از مسائل كوچك و بزرگ است.

3- خلاقیت تحولات دامنه دار و جهت دار در فكر و اندیشه انسانهاست، بطوری كه فرد توانایی تركیب عوامل قبلی به طرق جدید را بدست می آورد.

در ارتباط با خلاقیت سوالی كه مطرح می شود این است كه آیا بین خلاقیت و هوش رابطه ای وجود دارد یا نه؟ برخی از متخصصان یك «الگوی آستانه ای » از خلاقیت ارائه داده اند. طبق این الگو میزان هوش فرد باید از حد معینی بالاتر باشد تا بتواند آثار خلاقی در رشته خود ارائه دهد و برای این مسئله بهره هوشی 120 را عنوان كرده اند. فراتر از آستانه هوش، دستاوردهای خلاق به عوامل دیگری نظیر سیالی اندیشه ها و به متغیرهای شخصیتی بستگی دارد. همچنین در مورد تواناییهای مختلف، آستانه هوشی لازم برای ایجاد دستاوردهای خلاق متفاوت است.

در علم روانشناسی اعصاب معتقدند كه تفكر ریاضی و كلامی (صحبت كردن، خواندن و نگارش معمول) عموماً در نیمكره چپ مغز انجام می شود در حالی كه تفكر فضایی، كل نگرانه و خلاق در نیمكره راست صورت می گیرد. «ند هرمان» در تحقیقات خود به این نتیجه رسیده است كه افراد از دو قسمت مغز با یك شیوه و با یك فراوانی استفاده نمی كنند. دانش آموزانی كه نیمكره چپ مغزشان مسلط است با خواندن درباره یك موضوع یاد می گیرند در حالی كه دانش آموزانی كه نیمكره راست مغزشان مسلط می باشد با تماشای نمایش یا انجام فعالیتهای عملی یاد می گیرند. لذا می توان در زمینه ی آموزش دانش آموزان به این ویژگیها توجه داشت. تایلور نیز برای افراد خلاق ویژگیهای شخصیتی خاصی را مطرح می نماید. از نظر تایلور افراد خلاق از ویژگیهای خوش خلقی، باذوقی، كنجكاوی، جویندگی، مهارت در بازسازی عقاید، خودمختاری، استقلال، اثبات خود، پذیرش مثبت از خود و زبردستی، برخوردارند. در مجموع افراد خلاق دارای شخصیتی بسیار پیچیده هستند. همچنین بین خلاقیت و پیشرفت تحصیلی همبستگی مثبتی وجود دارد.

چگـــونه می توان خلاقیت را پــــرورش داد ؟

توسعه سیستم مخابراتی و ماهواره ای و دستاوردهای تكنولوژیك سبب شده است كه پیشرفت های شگرفی در زمینه آموزش و پرورش پدید آید. اینترنت و فناوری ارتباط با حذف فاصله های جغرافیایی، دانش آموزان را قادر می سازد تا به اطلاعاتی دست یابند كه قبلاً در كلاسهای درس یا در كتابخانه ها به آنها دست می یافتند و دیگر نمی توان تنها با تكیه بر اطلاعات و دانش و روشها و نیازمندیهای گذشته با واقعیتها و مشكلات آموزشی و پرورشی رویا رو گردید. فرایند یادگیری دستخوش تغییر است و معلمان نیز یا باید با این تغییر همسو شوند یا شكست خورده و عقب بمانند. خلاقیت موهبتی خاص به عده ای خاص از جانب خداوند نمی باشد، بلكه نوعی تخصص و مهارت است كه افراد می توانند آنرا در خود، شكوفا كنند.

تثبیت بــــاورهای غلط :

علت شكست و ناكامی اكثر معلمان در مقابل نو آوریهای آموزشی، بویژه روشهای پرورش تفكر، باورهای غلط و از پیش ساخته آنان است كه در اثر تكرار در طول سالهای متمادی در آنان تثبیت شده است. مثلاً اكثر معلمان به جای اینكه روش آموختن و اندیشیدن را به شاگردان بیاموزند،آنان را در مقابل دانسته ها و واقعیتهای علمی قرار می دهند. به عقیده «برونر»، مهم نیست كه فراگیر چه می آموزد، بلكه مهم این است كه چگونه می آموزد. چگونه آموختن با انتقال اطلاعات و حفظ و تكرار آنها حاصل نخواهد شد. اگر شرایط یادگیری فراهم شود، شاگردان خود به یادگیری خواهند پرداخت (مهارتهای آموزشی) معلمان باید شیوه اندیشیدن را به آنان بیاموزند. تنها با گفتن، «فكر كنید» تفكر حاصل نخواهد شد، باید ذهن پویای كودكان را در برابر آنچه در دنیای اطراف انها می گذرد به تفكر و اندیشه واداشت افراد جز در حالتی كه با مسأله ای رو برو می شوند، به فكر كردن نمی پردازند. معلم باید طرح مسئله كند و از این طریق عشق به اندیشیدن را در دانش آموزان ایجاد و تقویت نماید. متأسفانه در سیستم آموزشی به رغم پذیرفتن این مسئله كه فكر كردن اهمیت زیادی دارد و كاری ارزشمند است ولی عملا چندان توجهی به تشویق دانش آموزان به تفكر نمی شود. معلمان نیز با روشهای قالبی و ایجاد محیط سخت انضباطی موجب حفظ طوطی وار مطالب درسی در دانش آموزان می شوند و جلوی هرگونه تفكر سالم و خلاق را می بندند.

"در واقع نظام آموزشی ما از ابتدایی تا دانشگاه، در بهترین حالت خود فقط دانش آموختگانی را بیرون میدهد كه مانند یك حافظه كامپیوتری؛ تنها انباره ای از اطلاعات هستند بگذریم كه همین اطلاعات هم به روز نبوده و گاه منسوخ و بلا استفاده هستند! "

در نظام آموزشی باید بجای انتقال و انباشتن حقایق علمی به ذهن دانش آموزان به آنان چگونه فكر كردن و چگونه یاد گرفتن و چگونه زیستن و چگونه بكار بستن را بیاموزند. اساسا هدف نظام آموزشی باید این باشد كه به كودك و دانش آموز و دانشجو ، ابزار حل مشكلات را بدهد نه اینكه جواب یك مسئله را به او یاد بدهد مسئله ای كه ممكن است ما به ازای خارجی هم نداشته باشد. پژوهشهای انجام شده در زمینه آموزش دهیِ خلاقیت، عمدتاً به این نتیجه رسیده است كه خلاقیت را می توان آموزش و پرورش داد. «تورنس و تورنس» (1973) اشاره می كنند كه طی 15 سال تجربه در مطالعه و آموزش تفكرات خلاق، شواهدی را دیده اند، كه نشان می دهد،خلاقیت را می توان آموزش داد. «فلدهوسن و همكارانش» (1986) می گویند كه پاسخ به این سوال كه « آیا خلاقیت را می توان آموزش داد؟» مثبت است. « سندرز و سندرز» در كتاب «آموزش خلاقیت از طریق استعاره» تأكید می كنند كه برای پرورش خلاقیت باید به كودكان و نوجوانان امكان تفكر داد و آنان را از انجام فعالیتهای قالبی و از پیش تعیین شده تا حد امكان برحذر دانست. (پژوهشهای روان شناختی)



مــــوانعی كه بر سر راه رشد خلاقیت در كـــودكان وجود دارند:

موارد زیر توسط تورنس پیشنهاد شده است :

1-  احترام گذاشتن به سوالات كودكان و راهنمایی آنها جهت یافتن جوابهای خود.

2-  احترام گذاشتن و توجه به عقاید اصیل و غیر عادی دانش آموزان.

3-  ارزش گذاشتن به عقاید كودكان و پذیرفتن عقایدی كه پذیرش آنها در كلاس ممكن است.

4- هرگز قضاوتی در مورد رفتار كودكان بدون این كه علل و نتایج آن تشریح گردد، نباید به عمل آورد.

5-  گاهی اوقات باید كودكان را آزاد گذاشت تا كارهایی را كه خودشان می خواهند، انجام دهند.

مهمترین نكته ای كه تورنس مطرح می كند این است كه استفاده از این اصول باید بگونه ای مرتب و مداوم و هماهنگ صورت گیرد.

مــــوانع خلاقیـــت :

1- یكی از موانعی كه بر سر راه خلاقیت دانش آموزان وجود دارد، نحوه ی نگرش و تفكر دانش آموزان درباره خودشان است، ایجاد خودپنداره مثبت و كاهش اضطراب می تواند در این زمینه موثر باشد.

2- گاهی معلمان نسبت به دانش آموزان تیزهوش و با استعداد كلاس احساس منفی دارند و نسبت به آنها سوگیری منفی انجام می دهند.

3- كمبود پشتكار و تحمل اندك دانش آموزان از دیگر موانع خلاقیت می باشد.

4- محدود كردن بیش از حد كنجكاوی كودكان، چه در محیط خانه و چه در محیط آموزشگاه و همچنین سركوب قوه تخیل و خیالبافی كودكان.

5- استفاده از نمره امتحانی به عنوان اهرم فشار در جهت ایجاد همنوایی بیشتر بین دانش آموزان و تأكید بیش از حد بر دروس نظری و بی توجهی به دروس عملی.

راههــــای پـــرورش خلاقیـــت در كـــودكان :

  1- پـــرورش نیـــروی تخیــل:

یكی از راههای پرورش خلاقیت در كودكان پرورش نیروی تخیل می باشد. طرح سوال به شكل پاسخ نگاری یا انشایی، موجب یاد آوری اطلاعات و سازمان دادن آنها و نوشتن منظم و سیستماتیك توسط دانش آموز می شود. « بهره وری درست از نوشتن انشاء، تشویق و اهمیت دادن به داستانهای تخیلی بچه ها و ایجاد فرصت برای شاخ و برگ دادن به مطالب یاد گرفته شده، نقاشی و پرداختن به امور هنری زمینه هایی برای پرورش نیروی تخیل است

2- تحــــریك حسِ كنجكاوی و كنكاش ذهنی كـــودكان:

درگیر نمودن فعالانه دانش آموزان در فرایند آموزشی. دانش آموزان باید از حالت « شنونده و منفعل » به حالت « گوینده و فعال » تبدیل شوند.

3- تنـــوع منابــــع درســـی:

نكته مهم دیگر كه سبب موفقیت دانش آموزان در امر آموزش و خلاقیت می شود، مسئله آزادی عمل نسبی در انتخاب كتابهای درسی است. معلم باید بتواند از كتابهای گوناگون همراه با كتابهای اصلی و از قبل تعیین شده در كلاس بهره بگیرد، از دانش آموزان بخواهد كه در كلاس گزارش دهند و جلسه بحث و گفتگوی علمی برای دانش آموزان ترتیب دهد

4-  تغییــــر در نحـــوه ارزشیابـــی نظـــام آموزشــی:

از دیگر عوامل پرورش خلاقیت در دانش آموزان تغییر نوع ارزشیابی آنها می باشد. در ارزشیابی به جای تأكید بر سطوح پایین یادگیری از قبیل دانش و درك و فهم به سطوح بالای یادگیری چون تركیب و ارزشیابی تأكید گردد.

5- تنوع شیـــوه های آموزشی:

لازم است كه معلمان در فعالیتهای آموزشی از شیوه های مختلف و متنوع از قبیل روش حل مسئله، روش تهیه طرح یا پروژه، روش بحث علمی و روشهای گروهی، و بارش فكری به تناسب موضوع و موقعیت درسی استفاده نمایند.

با سپاس و تشکر فراوان از مدیر محترم پژوهش سرای دانش آموزی رازی ناحیه یک سنندج سرکار خانم شجاعی

منابـــــــــع:

1. اتكینسون، ریتال، «زمینه روانشناسی»، جلد دوم، انتشارات رشد، 1368.

2. بودر، آلن، ترجمه خان زاده، علی، «خلاقیت در آموزشگاه»، انتشارات چهر، 1358.

3. حائری زاده، خیریه بیگم، «تفكر خلاق و حل خلاقانه مسئله» نشرنی، 1381.

4.شعبانی، حسن، « مهارتهای آموزشی و پرورشی»، انتشارات سمت، 1371.

5. ماهنامه پیوند، شماره 279، دی ماه 1381 و شماره 275، تابستان 1381.

6.ماهنامه رشد معلم، شماره3، سال بیست و یكم، آذرماه 1381، شماره 3، سال نوزدهم آذرماه 1379.

7. ماهنامه پژوهشهای روان شناختی، شماره های 1 و 2، تابستان




نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
دوشنبه 10 اردیبهشت 1397 06:50 ق.ظ
Paragraph writing is also a fun, if you be familiar with afterward you can write or
else it is complicated to write.
دوشنبه 16 مرداد 1396 06:16 ق.ظ
Generally I don't read article on blogs, however I wish to say that this write-up very compelled me to take
a look at and do so! Your writing taste has been amazed me.
Thank you, very nice post.
یکشنبه 15 مرداد 1396 08:15 ب.ظ
Amazing! Its really amazing piece of writing,
I have got much clear idea regarding from this article.
جمعه 1 اردیبهشت 1396 11:13 ب.ظ
I'm not sure exactly why but this website is loading very
slow for me. Is anyone else having this issue or
is it a problem on my end? I'll check back later on and see if the problem still exists.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :